Jugendstil in Praag

Praag

tip: er zijn vele prachtige Jugendstil locaties in
Praag. Niet alleen rond het Wenceslas plein. De locaties bevinden zich niet op
loopafstand van elkaar. Een ideale manier om zo veel mogelijk Jugendstil te
bewonderen is op de fiets!!!

Een wandeling rondom het Wenceslasplein.
Het beeld van de heilige Wenceslas (Vaclav), beschermheilige van Tsjechië, en twee uilen kenmerken de voorgevel van het Jugendstilhuis nr. 912/6 in de Vezenskastraat.Het Wenceslasplein vormt terecht het centrum van het
moderne Praag, want men vindt er vele winkels, warenhuizen, reisbureaus, banken,
wisselkantoren, hotels en cafés. Men kan het plein goed bereiken doordat de
twee belangrijkste spoorlijnknooppunten, het Centraal Station (Hlavni nadrazi)
en het Masaryk Station (Masarykovo nadrazi) vlakbij liggen. Ook de snelweg loopt
erlangs, die helaas wel het Nationaal Museum van het plein afscheidt. Daarnaast
heeft dit plein aan beide zijden een metrostation.

De betekenis van het Wenceslasplein nam vanaf het
midden van de 19e eeuw toe, omdat toen definitief het politieke en economische
centrum van Praag van het Oude Stadsplein hier naar toe werd verlegd. Nieuwe
paleizen en huizen aan beide kanten vervolmaakten verder het grootsteedse
karakter van het plein dat een afmeting van 683 m bij 60 m heeft, en eigenlijk
meer een moderne boulevard is. De talrijke gebouwen, huizen, paleizen en winkels
die vanaf het midden van de 19e eeuw ontstonden, weerspiegelen alle mogelijke
stijlen; met name die uit de tweede helft van de 19e eeuw tot heden waarbij het
gelukt is het plein voor de smakeloze moderne flatgebouwen en de afschuwelijke
monumenten van de jongste tijd te behoeden.

Op het portaal van het Peterkahuis Nr. 777/ l2 op het Wenceslasplein treedt de Maagd Maria met het Kind in een eenvoudig verguld gewaad op de voorgrond.Na de stichting van de Nieuwe Stad in 1348 diende de
ruimte als een grote marktplaats waar men hoofdzakelijk in paarden handelde.
Daarom heette het plein vroeger dan ook (tot 1848) Paardenmarkt. Sinds de
voltooiing van de eerste etappe van de grootsteedse bebouwing aan het einde van
de 19e eeuw wordt het hele plein door het enorme neorenaissance gebouw van het
Nationaal Museum gedomineerd, dat met de voorgevel naar het plein gewend is. Het
staat op de plaats waar vroeger -voor het afbreken van de stadsmuur- één van
de middeleeuwse hoofdpoorten, de Paardenpoort, stond. Dit bovenste gedeelte van
het plein -met het ruiterstandbeeld van de heilige Wenceslas omgeven door de vier
beschermheiligen van het Tsjechische land gemaakt door Josef Vaclav Myslbek-
heeft voor het Tsjechische volk een buitengewoon emotionele en politieke
betekenis. Prachtige Jugendstildecoratie op de facade. Een toonbeeld van stuct

Op het Wenceslasplein vinden wij indrukwekkende
neonrenaissancistische en neogotische gebouwen, zoals bijvoorbeeld naast het
neorenaissance gebouw van het Nationaal Museum, het Wiehlhuis nr. 792 of het
neobarokke paleis Assicurazioni Generali van de architecten Bedrich Ohmann en
Osvald Polivka uit het einde van de 19e eeuw op de hoek van het Wenceslasplein
en de straat Jindrisska. Na een tijdperk waarin neostijlen overheersten, vond
ook de Jugendstil zijn plaats in de vormgeving van de gebouwen, zowel als in de
decoraties. Het vooraanzicht van enige interessante huizen aan het Wenceslasplein. Van links naar rechts: het Peterkahuis, een Jugendstilgebouw uit 1899 van Jan Kotera, dan het neobarok Jugendstilhuis nr. 776/10 ‘U Trojice’ (bij de drie-eenheid) van de architect Alois Dlabac met beelden van Ladislav Saloun en tenslotte huis nr. 775/8 ‘U Zlateho Noha’ (bij de gouden griffioen) uit 1912-1913 van de bouwmeester Matej Blecha. 

Aan het laagste gedeelte van het Wenceslasplein vinden wij één van de eerste
nog steeds bestaande Jugendstilhuizen in Praag het zgn. Peterkahuis nr. 777/12
uit 1899. Eén van de eerste gebouwen van de bekende architect Jan Kotera. Het
pre-Jugendstilhuis heeft de typische Jugendstilvormgeving van drie traveeën. De
benedenverdieping, die voor handelsdoeleinden was bestemd, kent grote sokkels. Het laagste gedeelte van het Wenceslasplein: rechts op de hoek verheft zich de toren van het Korunapaleis, links naast het lage laatbarokke huis "Ul" (de Bijenkorf) in de straat 28. rijna, staat het Jugendstilpaleis

De voorgevel is voor die tijd opvallend eenvoudig en doelmatig. Volgens Kotera
was de volgorde in betekenis bij het ontstaan van een architectonisch werk,
eerst het doel, dan constructie en vorm. Het huis heeft op elke verdieping een
licht uitspringend middengedeelte, de smallere zijtraveeën worden door
driedelige topgevels afges1oten. Het evenwicht tussen doelmatigheid en
versiering wordt weerspiegeld in de afmeting van de ramen en in de verhouding
tussen de sobere oppervlakte en de ornamenten. Grandhotel Evropa op het Wenceslasplein met rijk versierde façade die door een fraaie topgevel met een allegorische beeldengroep van de bekende Tsjechische beeldhouwer Ladislav Saloun wordt bekroond

De indruk van de karakteristieke verticaliteit van de bouw wordt niet alleen
door de hoge stenen sokkels op de benedenverdieping opgeroepen, maar ook door
de doorlopende indeling van de hogere verdiepingen. Het bovenste gedeelte van
het huis wordt gekenmerkt door plastieken aan weerszijden van het balkon van de
hand van Stanislav Sucharda. Op het onderste gedeelte van het huis bevinden
zich rijke plantenversieringen in stuc, waar hij de kleurigheid van het
stucwerk in harmonie is met de sober gekleurde gladde façade. De hoeken van de
ramen in de zijtraveeën van het huis worden door fijne stucbladeren versierd
en hetzelfde motief komt ook in het buitengewoon goed uitgevoerde interieur,
het vloermozaïek, in het hekwerk van de leuning en op de praktische
hoekbeschermers terug. De ingang die wordt omzoomd door vierhoekige pilasters
en versierd door een in het goud geklede ‘Madonna met kindje’, leidt naar
een klein hofje vanwaar men een uniek uitzicht op het hoge presbyterium van de
gotische kerk van de Heilige Maagd Maria Sneeuw heeft. Schitterende Jugendstildecoraties in de vorm van vegetabiele motieven en spiralen op de markies boven de hoofdingang van hotel Evropa

Deze bescheiden, en wat kleur betreft sobere voor
Praag karakteristieke Jugendstildecoratie van het Peterkahuis is een werk
van Josef Pekarek en Stanislav Sucharda. Het was het eerste huis dat
Kotera na zijn terugkeer uit Wenen bouwde. Toen al -aan het begin van zijn
architectonische scheppingen- liet hij in zijn ontwerpen voor
utiliteitsgebouwen naast soberheid zijn neiging tot de latere stroming van
het modernisme zien. Het opvallendste en grootste gebouw op het
Wenceslasplein is hotel Evropa. De reclameslagzin ‘Tijdens je leven bij
Sroubek – na je dood in de hemel’ hebben wij uit een klein boekje
overgenomen dat door Karel Sroubek, eigenaar van het Grandhotel op het
Wenceslasplein, in 1938 geschreven en uitgegeven werd. Grandhotel Sroubek,
dat oorspronkelijk ‘Bij de aartshertog Stepan’ heette, draagt nu de
naam Hotel Evropa en is een belangrijk architectonisch Jugendstilmonument
in Praag. Een toonbeeld van een karakteristiek Jugendsti1e1ement op de façaden;
een masker op het huis Nr. 761/1 aan het Jungmannplein (Jungmannovo
namesti). Eén van de opmerkelijke accessoires van de versiering in het interieur van het Franse restaurant in hotel Evropa; de bronzen armatuur van een lamp voor een spiegel

Het hotelgebouw ‘Bij de aartshertog Stepan’, dat in
1889 voor de toenmalige eigenaar Vilem Hauner door de architect Quidon Belsky
gebouwd werd, moest relatief vroeg verbouwd worden, om aan de eisen van de
nieuwe tijd en de optredende moderne levenswijze aan het begin van de nieuwe
eeuw te voldoen. De verbouwing (1903-1904) werd door de toenmalige belangrijke
architecten Bedrich Bendelmayer en Alois Dryak verwezenlijkt. Hoewel de
voorgevel in vergelijking met andere Jugendstilgebouwen van dit soort relatief
vlaksgewijs gedecoreerd werd, heeft hij een opvallende en monumentale werking
dankzij de verschillende details, de kleurigheid en het gebruik van vergulding.
Ook het smeedwerk komt goed uit. De toeschouwer kan in het bijzonder door de
topgevel van het hoofdgebouw met het vergulde opschrift en het kleurige glasmozaïek
volgens een ontwerp van Jan Förster geboeid raken. Ook hier missen wij de
typische kenmerken van Jugendstilfaçaden niet, zoals de kransen met linten
tussen de ramen, wat hier knap uitgevoerde stucversiering is, die door
geglazuurde kleurige tegels meer uitdrukking gegeven wordt. Gelijk gestileerde
plantendecoraties verschijnen vooral op de bovenste verdieping van de smallere
zijtravee, die bovendien door effectief smeedwerk met een opvallende blikvanger
afgerond wordt. Op de topgevel domineert een beeldengroep samengesteld uit feeën
die een lichtdrager omringen. Het is een werk van het bekende academielid en
beeldbouwer Ladislav Saloun. Ter hoogte van het café strekt zich een balkon uit
met opvallend hekwerk. Dit toonbeeld van een Jurgendstilinterieur nodigt u uit voor een bezoek aan het Franse restaurant in hotel Evropa op het Wenceslasplein

De ingang wordt met een karakteristiek glazen Jugendstildakje afgeschermd. Aan
bet ontwerp van bet schitterende interieur namen de architecten Bohumil Hypsman
en Jan Letzel deel, het café werd naar een ontwerp van de architect Richard
Hirschl door Jindrich Röhrs uitgevoerd. De muurschilderingen zijn van de
schilder Lada Novak.

Het hele exterieur en de doelmatigheid van bet interieur zijn het resultaat van
het werk van een rij, vooral Tsjechische, handwerksfirma’s: de leuningen zijn
van de firma Faltus en Koutnik, de schemerlampen van Franta Anyz en de firma
Suda a Kotesovec, de centrale verwarming van de firma Jan Stetka, de
elektrische leiding van de fabriek Kolben en Co., de elektrische liften werden
door de Weense firma Wertheim en Co. geïnstalleerd.
Het Wenceslasplein met het Jugendsdtilhotel Evropa bij avondverlichting. Het neorenaissance gebouw van het Nationaal Museum beheerst het hele pleinHet hotel werd volgens de toenmalige maatstaven in een
Frans restaurant, café en bar, Spiegelzaal en Pilsner restaurant ingedeeld.
Voor die tijd is het gelukt de gasten het toppunt van gemak en luxe te
verschaffen, zowel in de restaurants, als in het hotelgedeelte met een
capaciteit van rond de tweehonderd bedden in negentig kamers en appartementen.
Het hotel werd spoedig beroemd door de ‘Sroubekse’ keuken, waar ook diegenen
op af kwamen die het niet gelukt was hier een onderkomen te vinden. De roem werd
vanaf 1924 door de nieuwe eigenaar Karel Sroubek en zijn vrouw Vilema nog
vergroot, die bovendien in het hotel een hele verzameling kunstvoorwerpen
inclusief vazen uit de dynastie Ming en waardevol1e schilderijen hadden. Onder
het motto ‘Wij van de gasten, de gast van ons’ schiep het echtpaar Sroubek
een aangename, exclusieve en decente sfeer, en daarom verbleven daar met veel
genoegen belangrijke binnen- en buitenlandse persoonlijkheden. In het gastenboek
kunnen wij tenminste uit de tijd van voor de Tweede Wereldoorlog de namen lezen
van de burgemeester uit Chicago van Tsjechische afkomst, Cermak, van Tsjechische
regeringsfunctionarissen zoals Beran, monseigneur Sramek, Krofta, Hodza of van
de hoogste generaals, en de naam van Shirley Temple-Blake, die hier in 1989
verbleef, en behalve als jong filmsterretje ook bekend is als Amerikaans
ambassadrice in Praag. Het hotel bleef tot nu toe in de oorspronkelijke
toestand, inclusief de prachtige houten betimmering, de kroonluchters, de
Jugendstilornamentiek in de gangen en in de salons. De ruimten in het hotel
bieden de gasten een verrassende rust en behaaglijkheid, wat naar de ligging
midden in het centrum geen vanzelfsprekendheid is. Het hotel Evropa knoopte met
succes aan de traditie van bet Grandhotel Sroubek aan. Misschien wordt hier de
sfeer juist door de harmonie van functionaliteit en kunst gevormd, wat ook één
van de doelstellingen van de Jugendstilscheppers was.
Voor wij het
Wenceslasplein verlaten, kunnen wij hier nog een paar interessante gebouwen
bekijken. Wanneer men vanuit bet café van hotel Evropa naar de overkant kijkt,
ziet men een groot pand, het zgn. Lucerna (lantaarn), dat in 1913-1917 door de
architect Vaclav Havel (de grootvader van de huidige president) gebouwd werd, en
als eerste bouw in Praag van gewapend beton was. Het aangrenzende huis met rijk
versierde façade werd in 1911-1912 naar een ontwerp van de architect Bedrich
Bendelmayer gebouwd. Op de hoek van de Vodickovastraat staat een huis met
opvallende schilderingen naar ontwerpen van de schilder Mikolas Ales en naar
sjablones van Josef Fanta, dat door de bekende architect van de Tsjechische
neorenaissance, Antonin Wiehl, gebouwd werd. Tijdens onze wandeling over het
laagste deel van het Wenceslasplein worden onze blikken zeker getrokken door de
hotelgebouwen Zlata husa Nr. 839, uit 1910, van de firma Matej Blecha, architect
van de voorgevel was Emil Kralicek, en Ambassador Nr. 840 dat werd gebouwd door
de eigenaar en ontwerper Frantisek Weyr. De architecten Richard Klenka en Josef
Jansky werkten samen aan het ontwerp. De opdrachtgever van het nieuwe pand
Ambassador op de plaats waar vroeger het huis, ’Bij het gouden lammetje’
stond. Frantisek Wevr liet Richard Klenka de vrije hand in de uitwerking en deze
ontwierp de voorgevel in de zin van de nieuwe Jugendstildecoratie. Ambassador
doet sinds de verbouwing in 1919-1923 dienst als hotel. Deze classicistische
Jugendstilgebouwen werden in de loop van de tijd een paar keer, en helaas niet
altijd even gelukkig, verbouwd en gerenoveerd, waarbij de oorspronkelijke
Jugendstildecoraties van exterieur en interieur gedeeltelijk verwijderd werden.
Het Korunagebouw is het grootste paleis van het laagste gedeelte van het plein,
en werd al in de stijl van het modernisme door de architect Antonin Pfeiffer in
1911-1914 gebouwd. Het Korunapaleis heeft een eigenaardige torenachtige hoek,
waarvoor Stanislav Sucharda en Jan Stursa de plastische versiering maakten.

Een toonbeeld van een karakteristiek Jugendstilelement op de façaden; een masker op het huis Nr. 761/1 aan het Jungmannplein (Jungmanovo namesti)Wij vervolgen onze wandeling door het centrum van de stad links van het
Wenceslasplein in de straat 28. Rijna (28 Oktober). Als wij het hoofd opheffen,
kunnen, wij onmiddellijk rechts aan het begin van de straat een
barokclassicistisch huis bewonderen, dat, ‘Ul’ (bijenkorf) genoemd wordt
naar de plastiek in de topgevel. Maar misschien is het pre-Jugendstilhuis Nr.
377/13 interessanter voor ons, het werd in 1902 naar een ontwerp van de
architect Osvald Polivka door de bouwmeester Matej Blecha gebouwd en door Celda
KIoucek versierd. Op de attiek van het huis is een grote allegorische
figuratieve beeldengroep, de façade heeft de onontbeerlijke plantendecoratie,
op de balkons staan vazen, die ook boven de ingangen terugkomen. Onder de
hoofdkroonlijst staan in het midden het opschrift ‘Gebouwd A.D. 1902’.
Hoewel de neobarokke en Jugendstilelementen op de façade in elkaar overgaan,
spreekt de rijkdom aan gestileerde plantenmotieven, allegorische maskers en
vazen, en dit alles nog door Jugendstilschrift onderstreept, van een
overheersing door de decoratieve Jugendstil. De voorgevel van het huis is uit
zandsteen en heeft een ruw effect, maar binnenin het huis werd een combinatie
van marmer gebruikt voor de bekleding en metaal en edele metaalmengsels en glas
voor de foyer. Zo is bijvoorbeeld de interessante muurverlichting en zijn ook
doelmatige plafonds uit glas vervaardigd, wat ook nu nog van veel betekenis is,
omdat hier gewoonlijk tentoonstellingen plaatsvinden. De plastische versiering
van het interieur maakte Karel Novak. In deze straat passeren wij nog enige
andere interessante huizen, zoals Nr. 376/11. ‘Bij de drie witte lammetjes’
uit 1895 van de architect Bedrich Ohmann en Nr. 375/9, dat gebouwd werd naar een
ontwerp van de architect Eduard Sochor. Verder zien wij hier huizen in
neostijlen met mooie façades en opvallend rijk en kleurig hekwerk op de
balkons. De hoek van de straat 28. Rijna met het Jungmannplein wordt door een
monumentaal gebouw, het zgn. Handelshuis beheerst, dat in 1906 door de
bouwmeester Josef Kandert, waarschijnlijk naar een ontwerp van Karel Mottl,
gebouwd werd. Het huis spiegelt zich als het ware naar twee straten en aan
weerszijden op de hoeken van de straat vallen de ronde erkers op, die boven de
kroonlijst door ronde torentjes afgesloten worden. De topgevels kennen
reusachtige plantendecoraties en grote vazen. Achter de enorme stuckrans op de
topgevel aan de voorkant, die door een groot gebogen raam doorbroken is, verheft
zich nog een prismatische koepel met versiering. Het huis wordt horizontaal door
kroonlijsten ingedeeld en onder de balkons en erkers, met name op de eerste
verdieping, is de stucversiering in de vorm van bladeren en pijnappels, als het
ware in meerdere lagen aangebracht waardoor hij een zeer plastisch effect heeft.
Ook het hekwerk op de balkons dat door bloemen gevormd wordt, en een groot
masker onder het balkon van de hoofdvoorgevel hebben een beeldende werking.
Vanwege dit nieuwe afwijkende masker en zijn buitengewoon plastische decoratie
waarbij wij de techniek van het aanbrengen van stuc kunnen opmerken, is dit
Handelshuis de moeite van het bekijken waard.

Het Jugendstilpaleis Nr. 377/13 in de straat 28. rijna, gebouwd in 1902 naar een ontwerp van Osvald Polivka door de bouwmeester Matej Blech, met versiering van Celda Kloucek en plastische decoraties in het interieur van Karel Novak

Vanaf het Jungmannplein, waar het monument van de Tsjechische historicus en
politicus Josef Jungmann staat, gaan wij langs het bekende restaurant ‘U
Pinkasu’ via een doorgang terug naar het Wenceslasplein waar wij onze eerste
wandeling langs de Praagse Jugendstil rechts van het warenhuis Bata bij het huis
nr. 775/8, dat ‘U Zlateho Noha’ heet, afsluiten. Het is een apotheek, een
doelmatig en sober post-Jugendstilgebouw. De decoratie wordt hier door een
combinatie van bakstenen met gladde bepleistering en sobere plastische
versiering gevormd. Het huis werd door de firma van Matej Blecha gebouwd. De
opvallende strengheid van dit huis valt vooral in vergelijking met het
aangrenzende huis Nr. 776/10 ‘U Trojice’ (bij de Drie-eenheid) op. Dit huis
werd in 1891-1900 door de architect Alois Dlabac gebouwd en Ladislav Saloun,
Frantisek Rous en Vilem Amort hebben het met talrijke grote plastieken
gedecoreerd.

Literatuur: Jugendstil in Praag, 1993, Marie Vitochova, Jindrich Kejr, Jiri Vsetecka. Uitgeverij V Raji.

Geef een reactie